Het is weer eens bewezen: God verdwijnt nog verder uit Nederland. De christelijke althans. We geloven steeds minder in autoriteiten boven ons. Eerst zien en zelf ervaren, dan geloven. Geen mooie grote woorden. Het is wat het is; ik kan er geen traan om laten.
Deze ontwikkeling heet in de sociologie natuurlijk secularisering, maar ook wel 'het einde van de grote verhalen'. Er zijn geen grote ideologieën meer die ons kunnen meenemen, die ons een vergezicht voorhouden waar we ons met lichaam en ziel naartoe bewegen. We willen vooral in het 'hier en nu' zijn. Mindful gelukkig zijn. En verder geen gelul.
Wat er dan vaak bij gezegd wordt door schrijvers en denkers is dat we hierdoor een gebrek aan zingeving hebben. Geen inspirerende verhalen meer die antwoorden geven op levensvragen; iedereen zoekt het maar voor zichzelf uit. We hebben geen, in de woorden van Charles Taylor, morele horizonnen meer die ons richting geven en ons helpen de chaos aan te kunnen. Sinds Nietzsche is het leven in zichzelf zinloos ('God is dood') en moeten we er zelf wat van zien te maken. We zijn een project van onszelf geworden. We proberen richting in onszelf te zoeken, een passie, of talent, en van daaruit een bepaalde kant op te leven. Dat dat niet meevalt blijkt wel uit de vele coaches die ons behoeden voor het afglijden in de afgrond der zinloosheid. Overal ontstaan pioniers en pop-up plekken voor zingeving (ik werk er zelf), om ons te helpen het leven weer aan te kunnen. Soms in contact met religieuze bronnen, soms met filosofie of psychologie. (Eigenlijk was het veel beter toen alles nog duidelijk en zwart/wit was, zeggen populistische politici daarom slim, en we lopen er als blinde gelovigen achteraan.)
Maar misschien is het probleem niet dat we een gebrek hebben aan zingeving. Volgens mij is er juist een overschot. Christendom, kapitalisme, Islam, democratie, Nederlandse normen en waarden, Europa, gelukkig zijn, genieten, jezelf zijn, doen wat je leuk vind, kritisch denken, duurzaam leven, enzo-eindeloos-voorts. Maak er maar wat van.
Het probleem is eerder dat we deze nieuwe (postmoderne) verwarrende situatie nog niet aankunnen. We zwemmen het liefst in een warm-geplast ondiep hoekje van de enorme oceaan, zodat we niet bang worden dat we zinken voor we de horizon bereiken. We durven nog niet zo goed te accepteren dat we heel eerlijk gezegd geen flauw idee hebben waar dit leven over gaat. En dat we dat wellicht nooit zullen weten. En dat dat wellicht helemaal niet zo erg is, en misschien juist wel een fantastisch mysterie. Als je maar even over jezelf heen stapt, en het duistere diepe induikt, waar je met een beetje vertrouwen in je eigen improvisatievermogen misschien vanzelf wel blijft drijven.
We hebben geen zingeving nodig, de morele horizon is juist eindeloos. We moeten leren zwemmen.
Deze ontwikkeling heet in de sociologie natuurlijk secularisering, maar ook wel 'het einde van de grote verhalen'. Er zijn geen grote ideologieën meer die ons kunnen meenemen, die ons een vergezicht voorhouden waar we ons met lichaam en ziel naartoe bewegen. We willen vooral in het 'hier en nu' zijn. Mindful gelukkig zijn. En verder geen gelul.
Wat er dan vaak bij gezegd wordt door schrijvers en denkers is dat we hierdoor een gebrek aan zingeving hebben. Geen inspirerende verhalen meer die antwoorden geven op levensvragen; iedereen zoekt het maar voor zichzelf uit. We hebben geen, in de woorden van Charles Taylor, morele horizonnen meer die ons richting geven en ons helpen de chaos aan te kunnen. Sinds Nietzsche is het leven in zichzelf zinloos ('God is dood') en moeten we er zelf wat van zien te maken. We zijn een project van onszelf geworden. We proberen richting in onszelf te zoeken, een passie, of talent, en van daaruit een bepaalde kant op te leven. Dat dat niet meevalt blijkt wel uit de vele coaches die ons behoeden voor het afglijden in de afgrond der zinloosheid. Overal ontstaan pioniers en pop-up plekken voor zingeving (ik werk er zelf), om ons te helpen het leven weer aan te kunnen. Soms in contact met religieuze bronnen, soms met filosofie of psychologie. (Eigenlijk was het veel beter toen alles nog duidelijk en zwart/wit was, zeggen populistische politici daarom slim, en we lopen er als blinde gelovigen achteraan.)
Maar misschien is het probleem niet dat we een gebrek hebben aan zingeving. Volgens mij is er juist een overschot. Christendom, kapitalisme, Islam, democratie, Nederlandse normen en waarden, Europa, gelukkig zijn, genieten, jezelf zijn, doen wat je leuk vind, kritisch denken, duurzaam leven, enzo-eindeloos-voorts. Maak er maar wat van.
Het probleem is eerder dat we deze nieuwe (postmoderne) verwarrende situatie nog niet aankunnen. We zwemmen het liefst in een warm-geplast ondiep hoekje van de enorme oceaan, zodat we niet bang worden dat we zinken voor we de horizon bereiken. We durven nog niet zo goed te accepteren dat we heel eerlijk gezegd geen flauw idee hebben waar dit leven over gaat. En dat we dat wellicht nooit zullen weten. En dat dat wellicht helemaal niet zo erg is, en misschien juist wel een fantastisch mysterie. Als je maar even over jezelf heen stapt, en het duistere diepe induikt, waar je met een beetje vertrouwen in je eigen improvisatievermogen misschien vanzelf wel blijft drijven.
We hebben geen zingeving nodig, de morele horizon is juist eindeloos. We moeten leren zwemmen.
Reacties
Een reactie posten