mijn nieuwe hokje: spiritueel atheïst

Het blijkt toch fijn het veelkoppige beest een naam te geven.
In mijn werk met christenen, vrijzinnigen, atheïsten, humanisten, ietsisten, nietsisten en mensen die nergens bij willen horen, word ik geregeld gevraagd naar mijn levensbeschouwelijke identiteit. 'En wat ben jij dan?' Meestal mompel ik iets ongedefinieerds als... tja... niet echt een label... een soort humanistisch... vooral mezelf... ofzo. De luisteraar knikt dan vriendelijk, sluit de deur en gaat op zoek naar een sterke kop koffie.

Maar laatst liep ik ineens een jasje tegen het lijf dat toch wel heel lekker zit. Ik las (herontdekte) de gedachten van Otto Duintjer, een ouwe wijze uil/filosoof uit Amsterdam, in een artikeltje met de fijne titel 'De innerlijke weg: hoezo?'. Het beschrijft hoe spirituele tradities uit oost en west van grote betekenis kunnen zijn voor mensen die niet meer geloven in een theïstisch 'wezen' dat achter/boven/onder/in de werkelijkheid zit en onze wereld 'bestuurt'.
In het heel kort: Voor hem is transcendentie (dat wat de werkelijkheid ontstijgt) juist de werkelijkheid zelf. De wereld waarin we leven is een oneindige bron van mogelijkheden en verwondering, iets dat altijd ons voorstellingsvermogen en onze menselijke behoefte om te controleren zal 'ontstijgen'. 'De onafzienbare werkelijkheid waarin we ons bevinden, het onophoudelijk komen en gaan van telkens nieuwe situaties, heeft iets onophefbaar mysterieus.' De dagelijkse werkelijkheid als god. Zijn bekendste boek heet dan ook Onuitputtelijk is de Waarheid. 

Vanuit die gedachte bieden spirituele tradities aan moderne en wetenschappelijk-atheistische geesten verschillende manieren om onze controle-drang wat in te dammen, en de 'oneindige werkelijkheid' tegemoet te treden met respectvolle openheid. Hij noemt het ook wel levens-beaming. Bijvoorbeeld door meditatie-oefeningen, die helpen om dat wat er in en om je heen gebeurt meer te accepteren in plaats van er zinloos tegen te vechten. Of met mooie poëtische (religieuze) teksten die je eraan herinneren dat het feit dat je nú leeft op deze plek en tijd in een oneindige geschiedenis en ruimte, enorm geweldig uniek en fantastisch is en je bijna op je knieen wil laten vallen van dankbare overgave. Niet alleen omdat dit fijn is voor je eigen zielerust, maar ook omdat je daarmee een beter mens voor anderen om je heen wordt. Minder belerend, minder agressief, minder gewelddadig, omdat je minder de behoefte hebt anderen in controlerende hokjes te stoppen en labels op hun voorhoofd te plakken. (En nee, dit betekent natuurlijk niet dat je alles maar goed vindt. Maar daar ga ik een andere keer wel op in.)

Spiritueel atheïst dus. Ik voel me thuis op dit grensvlak tussen twee hokjes, gevuld met woorden tussen aanhalingstekens. En het is fijn te ontdekken dat er meer grensbewoners zijn als ik, wonend aan de verschillende kanten van onze bedachte scheidslijnen, die 'en/en' kiezen i.p.v. 'of/of'. Zoals bij de spiritueel humanisten, de vrijzinnig protestanten, de atheïstenkerk van de sunday assembly, het advaita vedanta hindoeïsme en zelfs oorspronkelijk hardcore atheïst en Chopra-basher Sam Harris blijkt een spirituele kant te hebben.